همه صاحبان کسب‌وکار در سال ۱۴۰۵ الزام یکسانی برای صدور و ثبت صورتحساب الکترونیکی نوع اول و دوم ندارند. بر اساس بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۵۱ مورخ ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ سازمان امور مالیاتی، گروهی از صاحبان مشاغل که تا پایان سال ۱۴۰۴ از معافیت موضوع ماده ۱۴ مکرر استفاده می‌کرده‌اند یا در سال ۱۴۰۵ فعالیت خود را آغاز کرده‌اند، در صورت کمتر بودن مجموع فروش کالا و خدمات آن‌ها از ۱۲۰ میلیارد ریال، معادل ۱۲ میلیارد تومان، در سال ۱۴۰۵ از صدور و ثبت صورتحساب الکترونیکی نوع اول و دوم معاف‌اند.
اما این حکم به معنی معافیت همه کسب‌وکارهای زیر ۱۲ میلیارد تومان نیست. سابقه فعالیت و فروش سال‌های قبل، نوع شخصیت مؤدی، گروه شغلی و استثناهای تصریح‌شده در بخشنامه اهمیت دارد. برخی مؤدیان حتی با فروش کمتر از نصاب نیز مکلف به صدور صورتحساب الکترونیکی هستند.
پاسخ کوتاه: سقف معافیت صورتحساب الکترونیکی در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟
برای گروه‌های مشمول بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۵/۵۱، مجموع فروش کالا و خدمات باید در سال ۱۴۰۵ کمتر از ۱۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، معادل کمتر از ۱۲ میلیارد تومان باشد. این نصاب به‌تنهایی کافی نیست؛ مؤدی باید در دامنه اشخاص مشمول بخشنامه قرار بگیرد و جزو گروه‌های مستثنا نباشد. مبلغ رسمی به ریال است؛ ۱۲۰ میلیارد ریال برابر ۱۲ میلیارد تومان است.
مبنای قانونی معافیت چیست؟
مبنای قانونی، ماده ۱۴ مکرر قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان است که به موجب ماده ۸ قانون تسهیل تکالیف مؤدیان مصوب ۲۳ آبان ۱۴۰۲ به قانون اضافه شد. این ماده به سازمان امور مالیاتی اجازه می‌دهد مؤدیانی را که فروش سالانه آن‌ها کمتر از نصاب مقرر است، با رعایت ضوابط از صدور صورتحساب الکترونیکی معاف کند.
آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۴ مکرر، مصوبه شماره ۱۶۳۴۸۱/ت ۶۲۲۲۶هـ مورخ ۲۴ دی ۱۴۰۳ هیئت وزیران، چارچوب اجرایی را مشخص کرده است. از جمله، مؤدیان معاف باید نسبت به نصب و استفاده از دستگاه کارتخوان اقدام کنند. برای سال ۱۴۰۵، بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۵۱ مورخ ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ دامنه و نصاب معافیت را تشریح کرده است.
چه صاحبان مشاغلی در سال ۱۴۰۵ مشمول معافیت هستند؟
دامنه اصلی معافیت شامل صاحبان مشاغل موضوع فصل چهارم باب سوم قانون مالیات‌های مستقیم است که یکی از دو وضعیت زیر را دارند:
تا پایان سال ۱۴۰۴ طبق مقررات از معافیت صدور صورتحساب الکترونیکی موضوع ماده ۱۴ مکرر بهره‌مند بوده‌اند؛ یا
در سال ۱۴۰۵ فعالیت خود را آغاز کرده‌اند.
این گروه‌ها مادامی که مجموع فروش کالا و خدمات آن‌ها در سال ۱۴۰۵ کمتر از ۱۲۰ میلیارد ریال باشد و مشمول استثناهای بخشنامه نباشند، از صدور و ثبت صورتحساب الکترونیکی نوع اول و دوم معاف خواهند بود.
برای صاحبان مشاغل قدیمی، سابقه فروش نیز اهمیت دارد. بخشنامه توضیح می‌دهد مؤدیانی که فروش آن‌ها در سال ۱۴۰۲ از ۱۸۰ میلیارد ریال و در هر یک از سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ از ۱۴۴ میلیارد ریال عبور نکرده باشد، در صورت عبور از نصاب ۱۲۰ میلیارد ریالی سال ۱۴۰۵، طبق قاعده زمانی مقرر از معافیت خارج می‌شوند. بنابراین، نباید حکم را به شکل ساده‌شده «هر شخص حقیقی با فروش کمتر از ۱۲ میلیارد تومان معاف است» منتشر کرد.
نصاب فروش به‌ازای هر پرونده مالیاتی محاسبه می‌شود
بخشنامه تصریح می‌کند نصاب ماده ۱۴ مکرر برای پرونده‌های اشخاص حقیقی، اعم از انفرادی یا مشارکتی، به‌ازای هر پرونده مالیاتی سنجیده می‌شود. بنابراین معیار را نباید بدون بررسی به مجموع فروش تمام فعالیت‌ها یا به تعداد شرکا تعمیم داد. اگر شخص حقیقی چند پرونده مالیاتی مستقل دارد یا فعالیت مشارکتی ثبت کرده است، وضعیت نصاب باید برای پرونده مربوط بررسی شود.
چه کسانی با هر میزان فروش از این معافیت برخوردار نمی‌شوند؟
بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۵/۵۱ گروه‌هایی را مشخص کرده است که فارغ از میزان فروش سالانه، همچنان مکلف به صدور و ثبت صورتحساب الکترونیکی هستند:
| گروه مستثنا | توضیح |
| اشخاص حقوقی موضوع فصل پنجم باب سوم قانون مالیات‌های مستقیم | اشخاص حقوقی مشمول این حکم، صرف‌نظر از پایین‌بودن فروش، از معافیت مورد بحث برخوردار نیستند. |
| گروه‌های مشخص پزشکی و حقوقی | صاحبان حرف پزشکی، پیراپزشکی، داروسازی و داروخانه‌ها، دامپزشکی، فروشندگان تجهیزات پزشکی و اشخاص شاغل در کسب‌وکارهای حقوقی از جمله وکالت و مشاوره حقوقی و خانواده. |
| عرضه‌کنندگان طلا، جواهر و پلاتین | عرضه‌کنندگان کالا و خدمات مرتبط با طلا، جواهر و پلاتین با هر میزان فروش. |
| فروشندگان مواد معدنی به واحدهای فرآوری | فروشندگان مواد معدنی به واحدهای فرآوری مواد معدنی موضوع بند «م» تبصره ۷ قانون بودجه سال ۱۴۰۲. |
| واحدهای آلاینده | واحدهای تولیدی، صنعتی، معدنی و خدماتی آلاینده که به تشخیص سازمان حفاظت محیط زیست استانداردهای مجاز را رعایت نمی‌کنند؛ الزام از ابتدای دومین دوره مالیاتی پس از پایان دوره درج در پایگاه واحدهای آلاینده آغاز می‌شود. |
فهرست بالا باید با همان دامنه‌ای که در بخشنامه آمده تفسیر شود؛ برای مثال، در مورد فروشندگان مواد معدنی، متن بخشنامه به فروش به واحدهای فرآوری مواد معدنی اشاره دارد و نباید آن را بدون بررسی به تمام فعالان معدنی تعمیم داد.
بخشنامه اعلام کرده است این ضوابط در مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی و سایر مناطق کشور جاری است. بنابراین استقرار در منطقه آزاد به‌تنهایی موجب خروج از شمول استثناها یا ایجاد معافیت جداگانه نمی‌شود.
اگر فروش در سال ۱۴۰۵ از ۱۲ میلیارد تومان عبور کند، از چه زمانی باید صورتحساب صادر کرد؟
عبور از نصاب به معنی شروع الزام از همان روز نیست. مطابق ماده ۳ آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۴ مکرر و بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۵/۵۱، مؤدی از ابتدای دومین دوره مالیاتی پس از پایان دوره‌ای که در آن از نصاب عبور کرده است، حسب مورد مکلف به صدور و ثبت صورتحساب الکترونیکی نوع اول یا دوم می‌شود.
| دوره عبور از نصاب | شروع الزام به صدور صورتحساب |
| بهار ۱۴۰۵ | از ابتدای مهر ۱۴۰۵ |
| تابستان ۱۴۰۵ | از ابتدای دی ۱۴۰۵ |
| پاییز ۱۴۰۵ | از ابتدای فروردین ۱۴۰۶ |
| زمستان ۱۴۰۵ | از ابتدای تیر ۱۴۰۶ |
مثال: اگر مجموع فروش پرونده مالیاتی در دوره بهار ۱۴۰۵ از نصاب عبور کند، الزام صدور صورتحساب الکترونیکی از ابتدای مهر ۱۴۰۵ آغاز می‌شود؛ نه از روز عبور فروش از نصاب.
آیا اگر فروش در دوره‌های بعد کاهش پیدا کند، معافیت برمی‌گردد؟
خیر. آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۴ مکرر و بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۵/۵۱ تصریح می‌کنند مؤدی‌ای که طبق مقررات در یک دوره ملزم به صدور صورتحساب الکترونیکی شده است، صرفاً به دلیل کاهش فروش در دوره‌های بعد دوباره مشمول معافیت نخواهد شد. همین منطق درباره واحدهای آلاینده نیز در بخشنامه آمده است؛ رفع بعدی آلایندگی به‌تنهایی موجب بازگشت معافیت موضوع این بخشنامه نیست.
آیا رسید کارتخوان برای همه کسب‌وکارها صورتحساب الکترونیکی محسوب می‌شود؟
خیر. باید بین «معافیت از صدور صورتحساب الکترونیکی نوع اول و دوم» و «حکم محسوب‌شدن رسید کارتخوان یا درگاه پرداخت به‌عنوان صورتحساب الکترونیکی» تفاوت گذاشت.
بر اساس بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۱۱ مورخ ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ و تصریح بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۵/۵۱، تا پایان سال ۱۴۰۵ رسید دستگاه کارتخوان بانکی یا درگاه پرداخت الکترونیکی مؤدیانی که عرضه‌کننده کالا و خدمات واحد هستند یا کالاها و خدمات مورد عرضه آن‌ها مشمول نرخ مالیات بر ارزش افزوده یکسان است، در حکم صورتحساب الکترونیکی خواهد بود.
این حکم به همه فروشندگان با هر نوع ترکیب کالا و خدمت تعمیم‌پذیر نیست. اگر کالاها یا خدمات یک کسب‌وکار از نظر نرخ مالیات بر ارزش افزوده متفاوت باشند، نباید بدون بررسی مقررات و وضعیت فعالیت فرض کرد رسید کارتخوان به‌تنهایی جایگزین صورتحساب الکترونیکی است.
بخشنامه همچنین فروش کالا و خدمات فعالان اقتصادی‌ای را که مشمول فراخوان‌های مالیات بر ارزش افزوده نیستند، مشمول حکم تبصره ۲ ماده ۱۴ مکرر دانسته است. تشخیص شمول یا عدم شمول فراخوان باید با توجه به وضعیت پرونده و مقررات ارزش افزوده انجام شود.
معافیت از صدور صورتحساب به معنی معافیت مالیاتی نیست
یکی از برداشت‌های نادرست این است که مؤدی معاف از صدور صورتحساب الکترونیکی، از مالیات یا سایر تکالیف مالیاتی نیز معاف است. ماده ۱۴ مکرر صرفاً درباره معافیت از صدور صورتحساب الکترونیکی در حدود ضوابط صحبت می‌کند.
آیین‌نامه اجرایی برای مؤدیان معاف، روش محاسبه مالیات و عوارض ارزش افزوده را پیش‌بینی کرده است. سازمان می‌تواند کاربرگ ماده ۱۴ مکرر را در اختیار مؤدی قرار دهد و مؤدی نیز در مهلت مقرر امکان بررسی و اصلاح اطلاعات فروش را دارد. مؤدیان معافِ فراخوان‌شده در نظام مالیات بر ارزش افزوده، برای فروش کالا و خدمات غیرمعاف همچنان تکالیف مقرر را دارند.
همچنین ماده ۲ آیین‌نامه، مؤدیان مشمول معافیت را مکلف به نصب و استفاده از دستگاه کارتخوان می‌کند. بنابراین معافیت از صدور صورتحساب نوع اول و دوم، به معنی بی‌نیازی از ابزار پرداخت ثبت‌شده، اظهار اطلاعات یا تعیین تکلیف مالیات ارزش افزوده نیست.
طبق ماده ۱۰ آیین‌نامه، اشخاص حقیقی صاحبان مشاغل تا زمانی که برای اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده فراخوان نشده‌اند، مشمول مقررات مواد ۵ تا ۹ همان آیین‌نامه درباره محاسبه و کاربرگ ارزش افزوده مؤدیان معاف نیستند. وضعیت فراخوان ارزش افزوده باید جداگانه بررسی شود.
آیا مؤدی می‌تواند از معافیت انصراف دهد؟
بله. طبق تبصره ۱ ماده ۲ آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۴ مکرر، مؤدیان معاف می‌توانند پیش از شروع هر دوره مالیاتی، با اعلام عدم تمایل در کارپوشه سامانه مؤدیان، از شمول معافیت خارج شوند. این امکان را نباید با خروج اجباری از معافیت به دلیل عبور از نصاب یا قرارگرفتن در گروه‌های مستثنا یکی دانست.
چک‌لیست تشخیص وضعیت معافیت کسب‌وکار
مشخص کنید پرونده مربوط به شخص حقیقی است یا شخص حقوقی؛ اشخاص حقوقی موضوع فصل پنجم باب سوم در گروه مستثنا قرار دارند.
بررسی کنید کسب‌وکار تا پایان ۱۴۰۴ از معافیت ماده ۱۴ مکرر برخوردار بوده یا در سال ۱۴۰۵ شروع به فعالیت کرده است.
سوابق فروش پرونده را برای سال‌های ۱۴۰۲، ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ با نصاب‌های مربوط تطبیق دهید.
مجموع فروش کالا و خدمات سال ۱۴۰۵ را به‌ازای همان پرونده مالیاتی کنترل کنید.
بررسی کنید فعالیت در گروه‌های مستثنا مانند پزشکی، حقوقی، طلا و جواهر، فروش مواد معدنی به واحدهای فرآوری یا واحدهای آلاینده قرار می‌گیرد یا خیر.
اگر فروش از نصاب عبور کرده است، دوره عبور و تاریخ شروع الزام را طبق قاعده دومین دوره بعد محاسبه کنید.
اگر از رسید کارتخوان به‌عنوان صورتحساب استفاده می‌کنید، واحدبودن کالا و خدمت یا یکسان‌بودن نرخ مالیات بر ارزش افزوده را احراز کنید.
وضعیت فراخوان ارزش افزوده، نصب و استفاده از کارتخوان و سایر تکالیف پرونده را مستقل از معافیت صدور صورتحساب بررسی کنید.
پرسش‌های متداول
سقف معافیت صدور صورتحساب الکترونیکی در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟
برای گروه‌های مشمول بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۵/۵۱، مجموع فروش کالا و خدمات باید کمتر از ۱۲۰ میلیارد ریال، معادل ۱۲ میلیارد تومان، در سال ۱۴۰۵ باشد. سابقه برخورداری از معافیت یا شروع فعالیت در سال ۱۴۰۵ و سایر شرایط نیز باید احراز شود.
آیا تمام صاحبان مشاغل با فروش کمتر از ۱۲ میلیارد تومان معاف هستند؟
خیر. دامنه بخشنامه محدود به صاحبان مشاغلی است که تا پایان ۱۴۰۴ از معافیت بهره‌مند بوده‌اند یا در سال ۱۴۰۵ شروع به فعالیت کرده‌اند و مشمول استثناها نیستند.
آیا شرکت‌ها هم از معافیت ۱۲ میلیارد تومانی استفاده می‌کنند؟
اشخاص حقوقی موضوع فصل پنجم باب سوم قانون مالیات‌های مستقیم در فهرست گروه‌های مستثنا هستند و صرف‌نظر از میزان فروش، مشمول این معافیت نیستند.
آیا پزشکان و وکلا با فروش کمتر از نصاب معاف‌اند؟
خیر. گروه‌های مشخص پزشکی، پیراپزشکی، داروسازی، داروخانه‌ها، دامپزشکی، فروشندگان تجهیزات پزشکی و فعالان کسب‌وکارهای حقوقی از جمله وکالت و مشاوره حقوقی و خانواده در فهرست استثناها آمده‌اند.
اگر در بهار ۱۴۰۵ از سقف فروش عبور کنیم، از چه زمانی باید صورتحساب صادر کنیم؟
طبق قاعده دومین دوره مالیاتی بعد از پایان دوره عبور، الزام از ابتدای مهر ۱۴۰۵ آغاز می‌شود.
اگر بعد از خروج از معافیت، فروش کم شود دوباره معاف می‌شویم؟
خیر. کاهش فروش در دوره‌های بعد موجب بازگشت معافیت پس از الزام به صدور صورتحساب نمی‌شود.
آیا رسید کارتخوان همیشه صورتحساب الکترونیکی محسوب می‌شود؟
خیر. تا پایان ۱۴۰۵ این حکم برای مؤدیانی برقرار است که کالا و خدمات واحد عرضه می‌کنند یا کالاها و خدماتشان مشمول نرخ مالیات بر ارزش افزوده یکسان است؛ سایر شرایط نیز باید بررسی شود.
آیا معافیت از صدور صورتحساب یعنی معافیت از مالیات بر ارزش افزوده؟
خیر. معافیت ماده ۱۴ مکرر مربوط به صدور صورتحساب الکترونیکی است. وضعیت مالیات و عوارض ارزش افزوده و فراخوان باید جداگانه بررسی شود.
آیا مؤدی معاف باید کارتخوان داشته باشد؟
طبق تبصره ۲ ماده ۲ آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۴ مکرر، مؤدیان مشمول معافیت موظف به نصب و استفاده از دستگاه کارتخوان هستند.
آیا فعالان مناطق آزاد هم مشمول این بخشنامه هستند؟
بله. بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۵/۵۱ تصریح می‌کند مفاد آن برای فعالان اقتصادی مستقر در مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی و سایر مناطق کشور جاری است.
جمع‌بندی
در سال ۱۴۰۵، معافیت از صدور صورتحساب الکترونیکی نوع اول و دوم بر اساس ماده ۱۴ مکرر و بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۵۱ برای همه کسب‌وکارها برقرار نیست. گروه اصلی مشمول، صاحبان مشاغلی هستند که تا پایان ۱۴۰۴ از معافیت بهره‌مند بوده‌اند یا در سال ۱۴۰۵ شروع به فعالیت کرده‌اند و مجموع فروش کالا و خدمات آن‌ها در سال ۱۴۰۵ کمتر از ۱۲۰ میلیارد ریال، معادل ۱۲ میلیارد تومان، باقی بماند.
اشخاص حقوقی و چند گروه شغلی مشخص حتی با فروش کمتر از نصاب نیز از معافیت مستثنا هستند. عبور از نصاب، الزام را از ابتدای دومین دوره مالیاتی بعد از پایان دوره عبور فعال می‌کند و کاهش فروش بعدی، معافیت را بازنمی‌گرداند.
پیش از تصمیم‌گیری، وضعیت پرونده مالیاتی، سابقه فروش، نوع فعالیت، نرخ مالیات بر ارزش افزوده کالاها و خدمات و آخرین ابلاغیه‌های سازمان امور مالیاتی را بررسی کنید. معافیت از صدور صورتحساب را با معافیت مالیاتی یا معافیت از سایر تکالیف اشتباه نگیرید.